تاریخ :  ۱۳٩۱/۱٠/۱٠
نویسنده :  مجید قرنجیک

در اینجا مطالبی مختصر رو درباره رابطه ی بین جغرافیا، برنامه ریزی روستایی و GIS گردآوری کردم. امیدوارم برای دوستان مفید باشه.

-----------------------------------------------------------------------

جغرافیا، برنامه ریزی روستایی و سیستم اطلاعات جغرافیایی

... دانش جغرافیا به عنوان علم برنامه ریزی فضایی - مکانی همواره در جهت شناخت دقیق رابطه انسان و محیط جغرافیایی تلاش کرده است. سیستم اطلاعات جغرافیایی به عنوان یکی از دستاوردهای فنی نوین توان دانش جغرافیا را در شناخت محیط جغرافیایی تا حد زیادی بالا برده است. یک سیستم اطلاعات جغرافیایی ابزار تحلیلی لازم برای توسعه مدل های جدید را در اختیار پژوهشگر قرار می دهد. این مدل‌ها ممکن است روابط جدید یا ناشناخته‌ای را درون و یا بین مجموعه های اطلاعاتی آشکار سازد و در نتیجه شناخت انسان را از جهان واقعی ارتقاء دهد. شناخت توانایی‌ها و آمایش سرزمین امروزه یکی از گام های مهم در راستای توسعه پایدار بشمار می‌رود و یکی از اقدامات مهم و مورد انتظار از جغرافیدانان در برنامه ریزی فضایی - منطقه ای است. با توجه به دخالت عوامل متعدد در تعیین قابلیت‌ها و تنگناهای یک محدوده سرزمینی، شناخت آن با روش های سنتی کاری دشوار است. یکی از مواردی که سیستم اطلاعات جغرافیایی می تواند نقش موثری در شناخت دقیق تر، علمی تر و سریع تر آن داشته باشد، شناخت قابلیت های سرزمین وبرنامه ریزی (از جمله برنامه‌ریزی روستایی) متناسب با آن است (جمعه پور، 1385، 36)....

برای مشاهده ی کامل مطلب با کلیک روی عکس زیر به ادامه مطلب بروید.

سیستم اطلاعات جغرافیایی


در اینجا مطالبی مختصر رو درباره رابطه ی بین جغرافیا، برنامه ریزی روستایی و GIS گردآوری کردم. امیدوارم برای دوستان مفید باشه.

-----------------------------------------------------------------------

جغرافیا، برنامه ریزی روستایی و سیستم اطلاعات جغرافیایی

یک سیستم اطلاعات جغرافیایی برای جمع آوری، ذخیره کردن و تجزیه و تحلیل داده‌هایی استفاده می شود که موقعیت جغرافیایی در آنها یک مشخصه اصلی و مهم بحساب می‌آید. به عبارت دیگر این سیستم‌ها برای جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل کلیه اطلاعاتی که به نحوی با موقعیت جغرافیایی در ارتباط هستند، بکار برده می شود. از این سیستم در تمامی موضوعاتی که دارای بعد مکانی هستند یا یک بعد آنها فضاست، می‌توان استفاده کرد. در سیستم اطلاعات جغرافیایی، داده‌ها به دو گروه فضایی[1] و غیر فضایی[2] تقسیم می‌شوند. امور فضایی به صورت لایه‌های اطلاعاتی نقشه‌ای تهیه می‌شود که ترکیبی از اطلاعات نقطه‌ای[3]، خطی[4] و سطحی[5] است. داده‌های غیر فضایی به صورت جداول آماری[6] و مقادیر کمی و کیفی است. با استفاده از این سیستم می‌توان لایه‌های اطلاعاتی متعدد فضایی و اطلاعات گسترده غیر فضایی را با هم ترکیب کرد و یک نقشه نهایی ارائه داد. نقشه‌ای که هم نمایش فضایی از پدیده مورد بررسی است و هم اطلاعات غیر فضایی یا توصیفی در مورد آن را عرضه می‌دارد. آنچه GIS را از سایر برنامه‌های کامپیوتری مانند سیستمهای مدیریت اطلاعات و ترسیم و طراحی نقشه متمایز می‌کند، توانایی ترکیب کردن واحدهای زمین مرجع است که عملیاتی نظیر جستجوی مکانی و انطباق لایه‌های مختلفی از داده‌ها را شامل می‌شود. با این توانایی می‌توان لایه‌های نقشه به منظور تعیین مناطقی که دارای پارامترهای مشخصی هستند، تهیه کرد. علاوه بر استفاده گسترده از این سیستم در کشاورزی، هواشناسی، مدیریت منابع، آب و خاک و حفاظت محیط زیست که به طور مستقیم با زندگی روستایی در ارتباط است. از این سیستم در برنامه‌ریزی نواحی روستایی می‌توان در موارد زیر استفاده کرد:

  • شناسایی وضع موجود پراکندگی نقاط روستایی در بستر فضایی جغرافیایی؛
  • شناسایی شبکه سکونتگاه‌های روستایی و پیوندهای نقاط؛
  • مکان‌یابی مراکز توسعه روستایی و محدوده‌های بالقوه و بالفعل تحت پوشش هر مرکز؛
  • شناسایی وضع موجود توزیع خدمات و جریان روابط بین سکونتگاه‌های روستایی؛
  • مکان‌یابی مناسب برای توزیع خدمات و تعیین حدود کارکردی آنها؛
  • طراحی یک نظام سلسله مراتبی سکونتگاهی و کارکردی با توجه به مجموعه عوامل موجود بالقوه (جمعه پور، 1385، 37).
سیستم اطلاعات جغرافیایی
از جمله ابعاد مهم در تکنیک‌های جغرافیایی ارائه نمودارهای مکانی است که به صورت‌های مختلف انجام می‌شود که انواع نقشه‌ها نمود بارز آنها در جغرافیاست که به عنوان منبعی مهم در تجسم علمی مفاهیم هستند که یکی از کاربردهای آن، نمایش ارتباط فضایی بین پدیده هاست و از این جهت در حل مسائل و برنامه‌ریزی‌های فضایی و ارتباطی نیز به کار می‌روند (پوراحمد، 1385، 326 تا 329).

دانش جغرافیا به عنوان علم برنامه ریزی فضایی - مکانی همواره در جهت شناخت دقیق رابطه انسان و محیط جغرافیایی تلاش کرده است. سیستم اطلاعات جغرافیایی به عنوان یکی از دستاوردهای فنی نوین توان دانش جغرافیا را در شناخت محیط جغرافیایی تا حد زیادی بالا برده است. یک سیستم اطلاعات جغرافیایی ابزار تحلیلی لازم برای توسعه مدل های جدید را در اختیار پژوهشگر قرار می دهد. این مدل‌ها ممکن است روابط جدید یا ناشناخته‌ای را درون و یا بین مجموعه های اطلاعاتی آشکار سازد و در نتیجه شناخت انسان را از جهان واقعی ارتقاء دهد. شناخت توانایی‌ها و آمایش سرزمین امروزه یکی از گام های مهم در راستای توسعه پایدار بشمار می‌رود و یکی از اقدامات مهم و مورد انتظار از جغرافیدانان در برنامه ریزی فضایی - منطقه ای است. با توجه به دخالت عوامل متعدد در تعیین قابلیت‌ها و تنگناهای یک محدوده سرزمینی، شناخت آن با روش های سنتی کاری دشوار است. یکی از مواردی که سیستم اطلاعات جغرافیایی می تواند نقش موثری در شناخت دقیق تر، علمی تر و سریع تر آن داشته باشد، شناخت قابلیت های سرزمین وبرنامه ریزی (از جمله برنامه‌ریزی روستایی) متناسب با آن است (جمعه پور، 1385، 36).

سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی به عنوان نظام‌های کامپیوتری که توان فراهم کردن، ذخیره سازی، اداره کردن و شرح اطلاعات جغرافیایی را دارند مطرح می‌شود. GIS می‌تواند برای انجام عملکردهای فضایی مختلف یک پهنه و تجزیه و تحلیل داده‌ها به طور مناسب استفاده شود (پوراحمد، 1385، 336). استفاده از GIS ما را به پاسخگویی به پرسش‌های ذیل رهنمون می‌شود:

  • چه چیزی (چه موضوعی)؟ پاسخ: بررسی مکانی پدیده ها
  • در کجا (از نظر جغرافیایی)؟ پاسخ: بررسی شرایط موجود
  • چه تغییراتی صورت گرفته است؟ روند پدیده‌ها در مکان و زمان
  • الگوی پدیده چگونه است؟ تغییرات در اشکال و قالب ها
  • بهترین روش کدام است؟ ارائه راه حل‌های متناسب با نیاز
  • چه خواهد شد اگر...؟ پیش بینی حوادث و ایجاد مدل‌های کاربردی (رسولی، 1377، 41).
سیستم اطلاعات جغرافیایی

GIS برای آسان کردن مدیریت و برنامه‌ریزی متنوع تصمیم‌ها در هر دو حیطه شخصی و عمومی نظام‌ها استفاده می‌شود. با یکپارچه کردن داده‌های جمعیتی سرشماری‌ها در نظام‌های اطلاعات جغرافیایی، برنامه ریزان بخشی می‌توانند پروژه‌های جمعیتی را تولید کنند (پوراحمد، 1385، 338). این امر در واقع یک نوع مدلسازی محسوب می‌شود (پوراحمد، 1385، 326 تا 344).

در بررسی‌های جغرافیایی از جمله در مطالعات برنامه‌ریزی روستایی، مهم ترین منبع کمی، آمار و داده‌های آماری است. اهمیت این داده‌ها در فراهم آوردن بنیادهای لازم برای رده بندی و فهم کمی واقعیات روستایی غیرقابل انکار است (سعیدی، 1381، 31). در کنار این امر، استفاده از نقشه‌ها در مقیاس‌های مختلف، نقش مهمی در مطالعات روستایی دارد. این امر نه تنها در بررسی‌های کالبدی و ساختاری روستا، بلکه در مطالعه فاکتورهای انسانی همچون جمعیت، فرهنگ، اقتصاد و مانند آنها و نیز پدیده‌های طبیعی مرتبط با محیط روستا مانند اقلیم، خاک ها، بارش و... اهمیت بسزایی دارد (سعیدی، 1381، 34 و 35).

این دو بعد یعنی نمایش فضایی توسط نقشه و آمارهای کمی، به وسیله ابزاری به نام سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) در قالب نرم افزارهای گوناگون کامپیوتری، با یکدیگر تلفیق، تجزیه و تحلیل و ارائه می‌شود که می‌تواند در برنامه ربزی‌های مختلف از جمله برنامه‌ریزی‌های روستایی کاربردهای بسیار مفیدی داشته باشد.




منابع و مآخذ

1) پوراحمد، احمد (1385)؛ قلمرو فلسفه جغرافیا، انتشارات دانشگاه تهران.

1) جمعه پور، محمود (1385)؛ کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی در امکان سنجی توان های محیطی و تعیین الگوی فضایی بهینه در نواحی روستایی (مورد نمونه: شهرستان تربت حیدریه)، فصلنامه پژوهش های جغرافیایی، شماره 55، بهار 1385، صص 35 تا 58.

1) رسولی، علی اکبر (1377)؛ ضرورت ایجاد گرایش سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی در گروه‌های جغرافیای کشور، مجله رشد آموزش جغرافیا، شماره 46.

1) سعیدی، عباس (1381)؛ مبانی جغرافیای روستایی، انتشارات سمت، چاپ چهارم، تهران.



[1] - Spatial

[2] - Non Spatial

[3] - Point

[4] - Line

[5] - Polygon

[6] - Table



:: برچسب‌ها: جغرافیا, برنامه ریزی روستایی, سیستم اطلاعات جغرافیایی
دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه خوارزمی. ضمنا از بازدیدکنندگا محترم وبلاگ تقاضا دارم در صورتی که مشکلی در مشاهده ی مطالب یا دانلود فایل ها دارن، از طریق ایمیل به من اطلاع بدن. ممنون
  :: مجید قرنجیک
Locations of visitors to this page :. چت با مديريت .:
کد وضعيت ياهو در وبلاگ