تاریخ :  ۱۳٩۱/٢/٢٤
نویسنده :  مجید قرنجیک

بررسی مفاهیم و واژگان در مدیریت مخاطرات محیطی

دکتر محمد سلمانی[1]

عبدالمجید قرنجیک[2] 

کامران رضایی تقی‌آبادی3

 چکیده

یکی از مشکلات اساسی در بحث مدیریت مخاطرات محیطی، عدم تعریف و تدقیق واژگان و مفاهیم این حوزه و وجود تعاریف متفاوت و گاه متناقض از یک واژه است. در این راستا برای نشان دادن این مشکلات و بیان اهمیت دستیابی به یک زبان مشترک در این حوزه، این مقاله به روش توصیفی و با استفاده از مطالعات اسنادی و منابع اینترنتی و نیز مصاحبه‌های حضوری با برخی سازمان‌ها به بررسی این موضوع پرداخته است. این مفاهیم از دو دیدگاه عمده شامل تعاریف لغوی علمی و تعاریف و آیین‌نامه‌های سازمان‌های اجرایی بررسی شد. در نهایت، سازنده و مفید بودن درک مشترک همه‌ی بازیگران این عرصه و از بین بردن برداشت‌های ذهنی از نتایج آن بوده و مورد تاکید قرار گرفته است.

واژگان کلیدی: مدیریت مخاطرات، مفاهیم مخاطرات، ریسک، مخاطره، بحران

.........................................................................................................

[1] - استادیار دانشکده‌ی جغرافیای دانشگاه تهران، salmanim@voila.fr

[2] و 3- دانشجویان کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه تهران، majidgharanjik@gmail.com

.........................................................................................................

برای مشاهده ی متن کامل مقاله به ادامه ی مطلب مراجعه نمایید.

ضمنا می توانید نسخه ی PDF کامل مقاله را نیز در انتهای مطلب دانلود نمایید.


دکتر محمد سلمانی[1]

عبدالمجید قرنجیک[2] 

کامران رضایی تقی‌آبادی3

 چکیده

یکی از مشکلات اساسی در بحث مدیریت مخاطرات محیطی، عدم تعریف و تدقیق واژگان و مفاهیم این حوزه و وجود تعاریف متفاوت و گاه متناقض از یک واژه است. در این راستا برای نشان دادن این مشکلات و بیان اهمیت دستیابی به یک زبان مشترک در این حوزه، این مقاله به روش توصیفی و با استفاده از مطالعات اسنادی و منابع اینترنتی و نیز مصاحبه‌های حضوری با برخی سازمان‌ها به بررسی این موضوع پرداخته است. این مفاهیم از دو دیدگاه عمده شامل تعاریف لغوی علمی و تعاریف و آیین‌نامه‌های سازمان‌های اجرایی بررسی شد. در نهایت، سازنده و مفید بودن درک مشترک همه‌ی بازیگران این عرصه و از بین بردن برداشت‌های ذهنی از نتایج آن بوده و مورد تاکید قرار گرفته است.

واژگان کلیدی: مدیریت مخاطرات، مفاهیم مخاطرات، ریسک، مخاطره، بحران

مقدمه و طرح مسئله

مفاهیمی و واژگانی که در رابطه با وقوع رویدادهای محیطی به کار می رود، دارای تنوع زیادی است. از آنجا که بیشتر این واژگان از زبانی دیگر وارد زبان فارسی شده، بعضا در برداشت و درک مشکلاتی را به‌وجود می‌آورد. این تنوع گاه منجر به برداشت های اشتباه و ایجاد مشکلاتی در زمینه ای مختلف جمع‌آوری اطلاعات، تجزیه و تحلیل داده‌ها، برنامه ریزی، قانون گذاری و اجرای کارها می شود. شاید وجود چنین تنوعی در میان عامه ی مردم و تعاملات روزانه مشکل مهمی ایجاد نکند اما در مواردی که گفته شد می تواند منجر به مشکلات بزرگی گردد و باعث سردرگمی دست اندرکاران و دستگاه های مرتبط گردد که در نتیجه در تعامل و ارتباط آنها با مردم مشکلاتی را به وجود می آورد. این امر کارآیی و اثر بخشی این دستگاه ها را کاهش داده و منجر به عدم استفاده ی بهینه از تمامی ظرفیت های بالقوه‌ی آنها می‌گردد. به‌طوری که بسیاری از موازی کاری‌های دستگاه‌های مختلف ناشی از این امر یعنی عدم تعریف درست و هماهنگ از هریک از این مفاهیم است. در صورتی که با ارائه‌ی تعریف از مفاهیمی هماهنگ و دقیق می‌توان از هدر رفتن بسیاری از سرمایه های مادی و معنوی جلوگیری کرده و کارآیی و اثر بخشی آنها را افزایش داد.

زبان، از مولفه‌های اصلی هویت فرهنگی است که از اندیشه انسانی شکل گرفته و لذا ارتباط نزدیک و تنگاتنگی با تفکر دارد. بدیهی است زبان به عنوان پدیده‌ای در حال تکامل در هر علمی جایگاه خاص خود را دارد. بر همین اساس متفکران اعتقاد دارند که بدون داشتن یک زبان روشن و علمی، داشتن تفکر منطقی ممکن نیست و از طرف دیگر دارا بودن اندیشه روشن و علمی منوط به داشتن زبانی مناسب است (کیال، 1387).

ارائه‌ی تعریف برای پدیده‌های واحد با عنوان «بحران»، «ریسک» و... دشوار است. زیرا هم دیدگاه‌ها و برداشت‌های ذهنی و هم سطوح تجزیه و تحلیل دستگاه‌های ذیربط از این مفاهیم متفاوت است. نکته‌ی آموزنده آن است که محدود کردن بحران به قالب‌های تنگ و متشکل از تعدادی مولفه‌ی محدود مانع از ایجاد چارچوب ذهنی مناسب برای اتخاذ تدابیر جامع است. با این حال گریزی نیست و به نظر می‌رسد که برای اتخاذ تدابیر امنیتی برای کسب آمادگی به‌منظور مقابله با بحران‌ها نیاز به تعریفی مشخص از بحران داریم (مظلومی، 1386، 8).

همچنین در اقتصادهای توسعه‌یافته، اهمیت و نقش مدیریت ریسک در تحقق هدف‌های سازمانی به‌خوبی شناخته‌شده و به‌درستی از دست‌آوردهای آن بهره گرفته می‌شود. در حالی‌که در بیشتر کشورهای درحال توسعه این شناخت هنوز به‌دست نیامده است و به‌رغم خسارت‌های چشمگیری که در نتیجه‌ی نبود سیستم‌های مدیریت ریسک بر محیط زیست، اموال، دارایی‌ها، امکانات و نیروی انسانی این جوامع وارد آمده، کوشش‌های درخور توجهی جهت کمینه کردن خسارت‌ها و زیان‌های یاد شده و تامین مالی مناسب برای جبران آنها انجام نشده است؛ واقعیتی که کم و بیش در مورد ایران نیز صادق است (مظلومی، 1386، 2).

واژگان و مفاهیم مورد نظر

در اینجا اصلی‌ترین واژگان کاربردی در این حوزه یعنی بحران، ریسک، خطر، مخاطره، بلا و فاجعه و آسیب‌پذیری را بررسی می‌کنیم. البته غیر از این موارد واژگان و مفاهیم دیگری نیز مطرح هستند. از جمله می‌توان به مفاهیمی چون حادثه، تصادف، واقعه، سانحه، اقبال و شانس، بخت و اقبال، قضا و قدر اتفاق، پیشامد، آسیب، پدیده، چالش، مصیبت، نکبت و ... اشاره نمود که هر یک به نحوی به بیان معنی خاصی از این رویدادها می‌پردازد.

مباحث مطرح شده

این  نوشتار شامل مباحث زیر است:

  • تعاریف عامه (مفاهیم)؛
  • تعاریف و مفاهیم فرهنگ های لغات عمومی و تخصصی؛
  • تعاریف و مفاهیم سازمان ها و موسسات و تلقی و برداشت هریک از آنها (سازمان های مرتبط).
  • شناخت تفاوت های این مفاهیم؛
  • لزوم دستیابی به تعاریف و مفاهیم مشترک (در رشته ی تخصصی و سازمان های مرتبط و متخصص)؛
  • لزوم تدوین مفاهیم و تعاریف تخصصی در قالب فرهنگ های تخصصی؛
  • میزان اهمیت هریک از مفاهیم مورد نظر؛
  • هم‌زبانی و هم‌سویی بین دست‌اندرکاران ذیربط؛
  • ایجاد درک و شناخت مشترک از این مفاهیم.

اهداف کار

نقش‌آفرینان این حوزه

در حوزه‌ی مدیریت رخدادهای محیطی سازمان‌ها و نهادهای مختلفی درگیرند که از جمله مهم‌ترین آنها می توان به مواد زیر اشاره نمود.

مجامع علمی، دستگاه های قانون گذار، دستگاه های حقوقی، سازمان مدیریت بحران کشور، ستاد حوادث غیرمترقبه، کمیته‌ی بحران وزارت کشور، سازمان هلال احمر، آتش نشانی، بیمه‌ها، نیروی انتظامی، توده‌ی مردم، رسانه‌های جمعی، NGO ها، فرمانداری، بخشداری، شهرداری و دهیاری[3].

تعاریف لغوی

در هر یک از فرهنگ‌های فارسی تعاریفی از هر کدام از واژگان مرتبط با این حوزه ارائه شده است. از جمله می‌توان به فرهنگ معین اشاره نمود که هر یک از این واژگان را بدین صورت تعریف نموده است:

  • ریسک: خطر، احتمال خطر؛
  • خطر:  آنچه مایه هلاکت باشد - بیم تلف شدن - ارزش، شرف – اخطار؛
  • مخاطره: خود را به خطر افکندن؛
  • بلا: آزمایش - سختی، گرفتاری - مصیبت، آفت – بدبختی‌ای که بدون انتظار و بی‌سبب برسد... ؛
  • حادثه: آنچه نو پدید آمده - رویداد، اتفاق - حادثات، حوادث؛
  • بحران: آشفتگی و تغییر حالت ناگهانی، بالاترین مرحلة یک جریان (فرهنگ معین؛ http://rismoon.com).
  • لغتنامه‌ی دهخدا نیز آنها را به‌صورت زیر تعریف نموده است:
  • ریسک: (وجود ندارد.) ؛
  • خطر: خوف و بیم؛  
  • مخاطره: در خطر اوگندن، در خطر افکندن، خود را در خطر افکندن؛
  • بلا:  بلاء. آزمایش، آزمایش، آزمون، امتحان، بلا - آزمایش، به نعمت باشد یا به محنت و سختی؛
  • حادثه: چیزی نو که نبود سابق، سختی نو که پدید آید، کارنو. احدوثة، سختی روزگار؛
  • بحران: تشتت نامتعارف-آشفتگی حاد- نابسامانی مخل-تداخل کیفیات خارج از هنجار (لغت‌نامه‌ی دهخدا؛ http://loghatnaameh.com).
  • همچنین در یکی از لغت نامه‌های آنلاین فارسی، تعاریف زیر ارائه شده است:
  • ریسک: خطر، احتمال‌ خطر و ضرر، اقدام‌ به‌کار نامعلوم؛
  • خطر: نزدیکی به‌هلاکت نزد یکی بدان‌چه تلف شدن کسی یا چیزی باشد، بیم تلف شدن، دشواری، کار بزرگ، بلندی قدر؛
  • مخاطره: خود را به‌‌خطر انداختن، خود را در خطر افکندن، بر مال خود گرو بستن؛
  • بلا: (بدون تعریف مشخص) ؛
  • حادثه: نورسیده، پیش‌آمد تازه، نو، واقعه، آسیب‌ و بلا، مونث حادث، آنچه نو پدید آمده، نو رسیده، واقعه و اتفاق پیش آمد تازه؛
  • بحران: آشفتگی و تغییر حالت، تغییر حالت ناگهانی، تغییری که در تب در مریض پدید آید، شدیدترین و ناراحت‌ترین وضع مریض در حالت تب یوم بحران (فرهنگ آنلاین http://farsilookup.com).

واژه‌ی بحران از ریشه‌ی یونانی Krisis به معنی تصمیم عاجل می‌آید. بحران یعنی بروز یک آشفتگی یا پریشانی و یا اختلال فیزیکی و روانی ناگهانی و شدید که روند و سیر شرایط عادی را به هم می‌ریزد (محمودی، 1382، 62). [این واژه در دیکشنری لاروس تعریف شده است.]

بحران با ریسک تفاوت دارد؛ ریسک احتمال بروز خطر و مشکل را می‌گویند، درحالی که بحران تجلی و عینیت یک خطر است. در واقع ریسک حادثه‌ای است که می‌تواند و یا امکان بالقوه‌ی آن را دارد که یک سازمان را از خود متاثر ساخته و شالوده‌ی آن را به‌هم ریزد (محمودی، 1382، 62). تفاوت این دو در آن است که در دوره بحران، ریسک‌ها از قوه به فعل درآمده اند (مظلومی، 1386، 3).

در کتاب مدیریت بحران (حسینی، 1387، 30)، در تعریف این واژگان آمده است: بحران، حادثه‌ای است که در اثر رخدادها و عملکردهای طبیعی و انسانی و به‌طور ناگهانی به‌وجود می‌آید؛ مشقت، سختی و خسارت را به یک مجموعه یا جامعه‌ی انسانی تحمیل می‌کند و برطرف کردن آن نیاز به اقدامات و عملیات اضطراری و فوق‌العاده دارد. در این راستا، مدیریت بحران را نیز فرآیندی می‌داند که در طی آن، برنامه‌ریزی‌ها و اقدامات مقامات دولتی و دستگاه‌های اجرایی دولتی، شهرداری و عمومی است که با مشاهده، تجزیه و تحلیل بحران‌هاف به‌صورت یکپارچه، جامع و هماهنگ، با استفاده از ابزارهای موجود تلاش می‌کند از بحران‌ها پیشگیری نماید یا در صورت وقوع آنها در جهت کاهش آثار، ایجاد آمادگی لازم، مقابله، امدادرسانی سریع و بهبود اوضاع تا رسیدن به وضعیت عادی و بازسازی تلاش کند. همچنین، ریسک را در قالب مدیریت خطرپذیری این‌گونه تعریف می نماید:

فرآیندی است که سطح عمل یک خطر مشخص را در جامعه شناسایی می‌کند و این اطلاعات را در جهت تصمیم‌گیری برای اقدامات مربوط به کاهش اثرات مخاطرات و مقابله با آنها به‌کار می‌برد. این فرآیند با توجه به منافع و هزینه‌های کاهش مخاطرات انجام می‌گیرد  (حسینی، 1387، 30).

تعاریف سازمان‌ها

وزارت کشور هر اتفاق طبیعی غیر مترقبه و در مواردی ناگهانی که موجبات تضعیف و نابودی توانمندی‌های اقتصادی، اجتماعی و فیزیکی مانند خسارات جانی و مالی، تخریب تاسیسات زیر بنایی، منابع اقتصادی و زمینه های اشتغال جامعه را فراهم آورد به عنوان مخاطرات طبیعی تعریف می کند. (کیت،1382، 89). انستیتوی زمین‌شناسی ایالات متحده امریکا (1984) مخاطرات طبیعی را یک رخداد طبیعی و یاپدیده  انسان‌ساخت می‌داند که ریسک یا خطر بالقوه ای را برای اموال و دارایی هاو یا حیات انسان ایجاد می‌کند(خالدی،1380).

مخاطرات تاثیر شدید و سریع محیط طبیعی بر سیستمهای اجتماعی – اقتصادی است چنان چه این سیستمها ظرفیت  لازم و مناسب را برای جذب، انعکاس و عبور اثرات شدید محیطی نداشته باشند انگاه مخاطرات نمود می یابند (الکساندر،75، 132).

شهرداری تهران در آیین نامه‌ی مجوز تقویت و عملیاتی نمودن سیستم مدیریت بحران شهر تهران مصوب شورای اسلامی شهر، برخی از این واژگان را به این صورت تعریف نموده است؛

بحران: وضعیتی است غیرعادی که در اثر رخدادهای طبیعی یا عملکردهای انسانی به‌طور ناگهانی در جامعه به‌وجود می‌آید و مشقت، سختی و خسارت عمده‌ای را به یک مجموعه یا جامعه‌ی انسانی تحمیل می‌کند و برطرف کردن آن نیاز به اقدامات و عملیات اضطراری، فوق‌العاده و سریع دارد.

مدیریت بحران: فرآیند برنامه‌ریزی و عملکرد مقامات و دستگاه‌های اجرایی و دولتی، غیردولتی، شهرداری و عمومی است که با مشاهده، تجزیه و تحلیل بحران‌ها، به‌صورت یکپارچه، جامع و هماهنگ با استفاده از ابزارهای موجود تلاش می‌کنند تا از بحران‌ها پیشگیری نمایند یا در صورت وقوع آنها اقدامات لازم را در جهت کاهش آثار، ایجاد آمادگی لازم، مقابله، امدادرسانی سریع و بهبود اوضاع تا رسیدن به وضعیت عادی و بازسازی معمول نمایند.

مدیریت مخاطرات (ریسک): فرآیندی است که سطح عمل یک خطر مشخص را در جامعه شناسایی می‌کند و این اطلاعات را در جهت تصمیم‌گیری برای اقدامات مربوط به کاهش اثرات مخاطرات و مقابله با آنها به‌کار می‌برد. این فرآیند با توجه به رعایت منافع و هزینه‌های کاهش مخاطرات انجام می‌گیرد (شورای اسلامی شهر تهران، 1383، 1).

جمعیت هلال ‌احمر جمهوری اسلامی ایران، برخی از واژگان مرتبط با حوزه‌ی کاری خود را بدین صورت تعریف نموده است:

حادثه یا سانحه: یک پدیده‌ی محیطی ناگهانی با ابعاد وسیع بودده که در جریان آن منطقه‌ی تحت تاثیر نیاز به کمک‌های خارج منطقه‌ای پیدا می‌کند.

بحران: به وضعیتی که به یک مرحله‌ی انقلاب و آشفتگی و تغییر حالت در بیمار یا اوضاع و احوال مملکت پدید آمده باشد و یا یک لحظه‌ی تعیین‌کننده، مقطع حیاتی و به نقطه‌ی برگشتی برای بهتر یا بدتر شدن وضعیت نیز اطلاق می‌شود (سازمان امداد و نجات هلال ‌احمر، 1382، 5).

مدیریت خطرپذیری: چارچوب عمومی سیاست‌ها، راهنماها و روش‌هایی برای شناسایی، دسترسی، تجزیه و تحلیل، برخورد و خطر احتمالی (جمالی، 1382، 8).

در فرهنگ ما ضرب‌المثلی است که می‌گوید «علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد»؛ متاسفانه در کشور ما زنگ خطرها نادیده و ناشنیده گرفته می‌شوند و بعد از وقوع بحران تازه به فکر می‌افتیم و راه حلی جستجو می‌نمائیم. متاسفانه مدیر بحران یا علائم را نمی‌شناسد و یا به اهمیت این علائم واقف نیست.

مدیر بحران باید به دنبال راه‌کارهایی جهت کاستن ابعاد بحران باشد. به عبارت دیگر آثار هر عامل را با پارامترهای دیگر سنجید و پس از تحلیل نسبت به رفع آن بکوشد مدیر بحران باید تفکر استراتژیک را یاد بگیرد یعنی بتواند به آشفتگی ذهنی خویش در کوتاه‌ترین مدت نظم بخشد؛ این امر امکان ندارد مگر با حضور مداوم در بحران‌ها که نهایت پایداری مدیریت این سازمان را می طلبد (وب‌سایت استانداری خراسان رضوی).

آیین نامه اجرایی قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور

سازمان مدیریت بحران 14 کارگروه دارد و 22 وزارتخانه عضو آن هستند.  بر اساس این قانون مدیریت بحران شامل 4 مرحله پیشگیری؛ مجموعه اقداماتی با هدف جلوگیری از وقوع حوادث و یا کاهش آثار زیانبار آن، آمادگی؛ مجموعه اقداماتی برای افزایش توانایی جامعه در انجام مراحل مختلف مدیریت بحران، مقابله؛ انجام اقدامات و ارائه خدمات اضطراری؛ به دنبال وقوع بحران و بازسازی و بازتوانی که شامل کلیه اقدامات لازم و ضروری پس از وقوع بحران است. بر اساس این آیین نامه، تشخیص وقوع بحران (حادثه) ملی و منطقه‌ای و اعلام آن به دستگاه‌های ذیربط بر عهده وزیر کشور (قائم مقام رئیس شورای عالی مدیریت بحران) می‌باشد و تشخیص وقوع بحرانهای استانی و محلی و اعلام آن به دستگاههای استان و شهرستان به ترتیب با استاندار و فرماندار می‌باشد و دستورالعمل تشخیص و اعلام بحران (در هر یک از سطوح ملی، منطقه‌ای، استانی و محلی) به تصویب شورای عالی می‌رسد. بر این اساس، دستگاههای ذی ربط موظفند وظایف مربوط به مراحل پیشگیری، مقابله و بازسازی را طبق مصوبات شورای عالی مدیریت بحران انجام داده و در هنگام عملیات بحران، امور محول شده را تحت امر سلسله مراتب فرماندهی مدیریت بحران کشور انجام دهند. بر این اساس، نظر به ضرورت تهیه طرح جامع خطرپذیری کشور و استانها، دستگاههای ذی ربط در امر مدیریت بحران موظفند با هماهنگی سایر دستگاهها و واحدهای استانی و با رعایت اولویت و نظارت سازمان نسبت به تهیه طرح جامع خطرپذیری مناطق اقدام کند و سازمان مدیریت بحران مکلف است نسبت به تدوین طرح جامع خطر پذیری کل کشور اقدام و گزارش اقدامات انجام شده را به صورت دوره‌ای (سه ماهه) به شورای عالی ارائه کند.

سازمان مدیریت بحران بر اقدامات دستگاههای ذی ربط در مراحل چهارگانه مدیریت بحران نظارت عالی دارد و دستگاههای ذی ربط موظفند برنامه‌ها و اقدامات انجام شده برای هر یک از مراحل چهارگانه مدیریت بحران را که در چارچوب قانون و آیین نامه‌های اجرایی آن انجام شده است، به صورت دوره‌ای در قالب برگه‌های ارزیابی و نظارت که توسط سازمان تهیه می‌گردد، به سازمان و واحدهای استانی برای ارائه به شورای عالی گزارش دهند.

جدول 1: شورای هماهنگی بحران

اعضای شورای هماهنگی مدیریت بحران

وظایف شورای هماهنگی مدیریت بحران

کارگروه‌های تخصصی (14)

رئیس سازمان (رئیس)، معاون وزیر بهداشت، معاون وزیر بازرگانی، معاون وزیر راه و ترابری، معاون وزیر جهاد کشاورزی، معاون وزیر علوم، معاون وزیر نیرو، معاون وزیر نفت، رئیس سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، معاون معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری، معاون ستاد کل نیروهای مسلح، رئیس بنیاد مسکن، رئیس جمعیت هلال احمر، معاون سازمان صدا و سیمای و معاون شهردار تهران.

بررسی و تایید سیاست های آموزشی، ‌تبلیغاتی و اطلاع رسانی از طریق رسانه‌ها و پیشنهاد آن به شورای عالی، نظارت بر عملکرد کار گروه‌های تخصصی، بررسی و تایید پیشنهاد‌ها در امور مدیریت بحران کشور و ارایه آن به شورای عالی، بررسی و تایید پیشنهاد‌های تغییر در تعداد، ‌موضوعات، ‌شرح وظایف و امور مربوط به کار گروه‌های تخصصی مدیریت بحران و ارایه آن به شورای عالی، بررسی و تایید طرح‌ها و برنامه‌های پیشنهادی کار گروه‌ها، ‌دستگاه‌های ذی ربط و استان‌ها و تایید اعتبارات مورد نیاز آنها و پیشنهاد آن به شورای عالی و بررسی و تاییدپیش نویس لوایح در زمینه مدیریت بحران در سطوح مختلف.

کار گروه مخابرات و ارتباطات، کارگروه بهداشت و درمان، کار گروه خشکسالی، ‌سرمازدگی و مخاطرات کشاورزی، کار گروه حمل و نقل، کار گروه تشکل‌های مردم نهاد، کار گروه بیمه، کار گروه امنیت و انتظامات، کار گروه امور سیل و مخاطرات دریایی، ‌برق، ‌آب و فاضلاب، کار گروه تامین سوخت و مواد نفتی، کار گروه مخاطرات زلزله، لغزش لایه‌های زمین، ‌ابنیه، ‌ساختمان و شهرسازی، کار گروه تامین مسکن، کار گروه مخاطرات زیست محیطی، کار گروه آموزش و اطلاع رسانی و کار گروه امداد و نجات و آموزش همگانی.

 

سازمان دارای چهارده کار گروه تخصصی و عملیاتی دارد که ، وزارت امور اقتصادی و دارایی موظف است با هماهنگی سازمان و با همکاری بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران و دستگاه‌های مرتبط نسبت به گسترش بیمه حوادث در بخش های مختلف با اولویت دار در حوادث در بخش‌های مختلف با اولویت در حوادث متحمل (سیل، ‌زلزله آفات و امراض کشاورزی و دامی، ‌سرمازدگی، ‌خشکسالی و مانند آن) اقدام کند.

بر این اساس، سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور در چهارچوب اهداف سازمانی در جهت پشتیبانی مالی فنی اجرایی و مدیریتی از شهرداری ها و سازمان های وابسته و برای ارتقای توان مالی شهرداری ها در امر مقابله و بازسازی حوادث صندوق بیمه حوادث را با رعایت قوانین و مقررات مربوط ایجاد کند (وب‌سایت سازمان مدیریت بحران کشور).

 

نتیجه‌گیری

شناخت و دستیابی به تعاریف و مفاهیمی که در مدیریت مخاطرات کاربرد می‌یابد، اصلی مهم برای موفقیت در  این عرصه است. رسیدن به این شناخت سبب بهبود، بهره‌وری و جلوگیری از موازی‌کاری دستگاه‌های مختلف و نیز تعریف و تعیین دقیق وظایف و کارکردهای هر یک از آنها می‌گردد. در این عرصه دست‌اندرکاران و به عبارتی بازیگرانی که در مدیریت بحران، و ریسک ایفای نقش می‌کنند متفاوتند. وجود درک مشترک و یا به عبارتی همزبانی در میان آنها می‌تواند تاثیر بسیار سازنده‌ای در مدیریت و ریسک و بحران داشته باشد و باعث استفاده از حداکثر توان و ظرفیت بالقوه‌ی آنها گردد و در مقابل، عدم درک مشترک موجب نابسامانی و کند شدن روند مدیریت گردد.

با ارائه‌ی تعاریف مشخص و دقیق توسط دست‌اندرکاران این امر، باعث کاهش و یا از بین رفتن برداشت‌های ذهنی و مشکلات ناشی از آن شده و کاهش آسیب‌پذیری انسان، اموال و محیط زیست را در پی خواهد داشت.

 

منابع و مآخذ

1)     اسمیت، کیت، مخاطرات محیطی،ترجمه ابراهیم مقیمی وشاپورگودرزی نژاد،انتشارات سمت، اول1382

2)     خالدی، شهریار، بلایای طیبیعی،انتشارات دانشگاه شهید بهشتی،چاپ اول،1380

3)     الکساندر، دیوید، بلایای طبیعی، تعاریف، مکاتب، پهنه بندی،ترجمه مهندسان شهرساز وبرنامه ریز، اصفهان،1375

4)     فرهنگ معین؛ http://rismoon.com

5)     لغت‌نامه‌ی دهخدا؛ http://loghatnaameh.com

6)     فرهنگ آنلاین http://farsilookup.com

7)     شورای اسلامی شهر تهران، متن مصوبه‌ی مجوز تقویت و عملیاتی نمودن سیستم مدیریت بحران شهر تهران (مشتمل بر 43 ماد هو 6 تبصره)، مصوب هفتادمین جلسه‌ی رسمی- علنی- فوق‌العاده شورای اسلامی شهر تهران به تاریخ 12 خردادماه 1383

8)     سازمان امداد و نجات هلال ‌احمر، آیین‌نامه‌ی امداد و نجات هلال‌احمر، جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران، نشر مهر امیرالمومنین، 1382

9)     جمالی، اختر، مدیریت اپیدمی‌ها پس از وقوع بلایای طبیعی، کلیات آمادگی و پاسخگویی در برابر اپیدمی‌ها پس از وقوع بلایای طبیعی، موسسه‌ی آموزش عالی علمی- کاربردی جمعیت هلال‌احمر ج.ا.ا، 1382

10) وب‌سایت استانداری خراسان رضوی؛ http://www.khorasan.ir/havades/tabid/5293/Default.aspx

11) وب‌سایت موج پیشرو (مهندس علیرضا سعیدی)؛ http://mojepishro.net/maghalat/new_page_23.htm

12) وب‌سایت سازمان مدیریت بحران کشور، آیین نامه اجرایی قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور؛http://www.iranndmo.com/default.asp?ID=8

13) کیال، علی؛ چالش‌های زبان فارسی در ترجمان مفاهیم مدیریتی، ماهنامه‌ی تدبیر، سال نوزدهم، شماره‌ی 192، اردیبهشت 1387

14) محمودی، سیدمحمد؛ نقش سیستم‌های اطلاعاتی در مدیریت بحران، مجله‌ی فرهنگ مدیریت، سال اول، شماره‌ی چهارم، پاییز و زمستان 1382، صص 59 تا 92

15) مظلومی، نادر، مدیریت ریسک، مجله‌ی الکترونیکی ریسک و بیمه، شماره‌ی دوم، پاییز 1386، http://www.bimeh-mag.ir/persiancms/archive/risk-mazloomi.pdf

16) مظلومی، نادر، مدیریت بحران: رهیافتی استراتژیک، مجله‌ی الکترونیکی ریسک و بیمه، شماره‌ی دوم، پاییز 1386 http://www.bimeh-mag.ir/persiancms/archive/crisis-mazloomi.pdf



[1] - استادیار دانشکده‌ی جغرافیای دانشگاه تهران، salmanim@voila.fr

[2] و 3- دانشجویان کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه تهران، majidgharanjik@gmail.com

[3] - نویسندگان این مقاله در ابتدا قصد داشتند تا به بررسی مفاهیم بیان شده از دیدگاه هر یک از این سازمان‌ها و نهادها بپردازند، اما به علت عدم پاسخگویی مناسب، نداشتن متولی مشخص در درون سازمان‌ها برای رسیدگی به این موضوع، اظهار بی‌اطلاعی از این موضوعات، محرمانه دانستن تعاریف این مفاهیم از دید برخی سازمان‌ها  و... امکان این امر فراهم نشد. بنابر همین مشکلات، در نهایت فقط با استفاده از جستجوی اسنادی و نیز استفاده از آیین‌نامه‌ها و چارت‌های سازمانی تعداد معدودی از آنها که در بررسی میدانی پاسخگوی نویسندگان بودند، به تدوین این نوشتار اقدام شد.

...........................................................

دانلود فایل PDF کامل مقاله

..........................................................



:: برچسب‌ها: جغرافیا, مقالات جغرافیا, مدیریت بحران, مخاطرات محیطی
دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه خوارزمی. ضمنا از بازدیدکنندگا محترم وبلاگ تقاضا دارم در صورتی که مشکلی در مشاهده ی مطالب یا دانلود فایل ها دارن، از طریق ایمیل به من اطلاع بدن. ممنون
  :: مجید قرنجیک
Locations of visitors to this page :. چت با مديريت .:
کد وضعيت ياهو در وبلاگ